ბრეთი

ბრეთში ებრაელთა პირველი დასახლების თარიღი უცნობია. წიგნში გადმოცემულია ცნობა XVII საუკუნის 1680-იან წლებში ახალდაბიდან, ახალციხიდან და ვახანიდან გადმოსახლების შესახებ; 1749 წელს კი თამარაშენიდან ექვსი ებრაული ოჯახის გადმოსახლებაა აღნიშნული.

1870 წელს ხახამ შალომის ანგარიშით ბრეთში 25 ებრაული კომლი ცხოვრობდა — 110 მამაკაცი და 90 ქალი. მათი უმრავლესობა იმავე წელს ცხინვალში, ქარელსა და სურამში გადავიდა; XIX–XX საუკუნეების მიჯნაზე სოფელში რამდენიმე ებრაული ოჯახიღა რჩებოდა.

იოსებ ჩერნიმ ბრეთის სინაგოგა აღწერა როგორც ხის იატაკითა და სვეტებზე გამართული ლამაზი თებით მოწყობილი სალოცავი. 1934 წლის ეთნოგრაფიულმა ექსპედიციამ შეისწავლა თემის მატერიალური ნაშთები, მათ შორის საფლავის ქვები.