ქუთაისი

ქუთაისში ებრაული თემი XVII საუკუნეში უკვე არსებობდა. 1651 წლის რუსი ელჩების ცნობაში დასახელებულ დაახლოებით 1 000 ებრაულ კომლს მამისთვალიშვილი გადაჭარბებულად მიიჩნევს. 1835 წლის დოკუმენტით ქალაქში 548 ებრაელი, ორი სინაგოგა და ორი რაბინი აღირიცხებოდა.

XIX საუკუნის 1830-იან წლებში სინაგოგასთან ბიჭების დაწყებითი სასწავლებელი მოქმედებდა, სადაც წერა-კითხვას ასწავლიდნენ. თემის მნიშვნელოვანი საქმიანობა წვრილი ვაჭრობა იყო; ყოველდღიურ ცხოვრებაში ებრაელები ქართულად საუბრობდნენ. XX საუკუნის დასაწყისში განათლებისადმი ინტერესი გაიზარდა.

XIX საუკუნის 30–40-იან წლებში ქუთაისში 262 დუქანი მოქმედებდა; მათში თავმოყრილი საქონლის ღირებულება 100 ათას მანეთს შეადგენდა, წლიური შემოსავალი კი — 60 ათასს, რასაც ავტორი ქალაქის ვაჭრობის შედარებით დაბალ დონედ აფასებს. XX საუკუნის დასაწყისში ქუთაისში დაახლოებით 5 000 ქართველი ებრაელი ცხოვრობდა.