ებრაული თემის ისტორია
XIX საუკუნეში ლაილაში მნიშვნელოვანი ებრაული ცენტრი იყო: წიგნში აღწერილ პერიოდში ებრაელთა რაოდენობა 1 200-ს აღემატებოდა. ორსართულიან სინაგოგაში იყო სალოცავები, ქალთა განყოფილება, მიკვე და თალმუდ-თორას ოთახი; სოფელში ებრაული სასაფლაოც არსებობდა.
XIX–XX საუკუნეების მიჯნაზე ლაილაშიდან იერუსალიმში ათი ოჯახი გადასახლდა; გადასახლება პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე გრძელდებოდა. 1920–1930-იან წლებში ებრაელები ქუთაისშიც გადავიდნენ. თემის გამორჩეული სიწმინდე იყო ლაილაშის ბიბლია, რომელიც მოგვიანებით თბილისში, სამუზეუმო კოლექციაში გადაიტანეს.
ლაილაშელი ებრაელები მელისა და კვერნის ტყავებითაც ვაჭრობდნენ — საქონელი ფოთში გაჰქონდათ და მარილსა და ქსოვილებში იცვლიდნენ. ლაილაშიდან 3 კილომეტრში მდებარე სოფელი თაბორი თქმულებით ებრაელებით იყო დასახლებული; გაქრისტიანებული კუბუსიძის ოჯახი თაბორიდან სწორედ ლაილაშში გადასახლდა.
ისტორიის მოსმენაწყაროები
- ე. მამისთვალიშვილი, „ქართველი ებრაელები“, გვ. 113–115, 123