ებრაული თემის ისტორია
ცერონისი XIX საუკუნის ებრაული ისტორიის ერთ-ერთი საუკეთესოდ დადოკუმენტებული სოფელია. ი. ჩორნის აღწერით, ციციანოვების ყმობაში მყოფი ხახამ გაბრიელ ციცუაშვილის ოჯახი ზაქარია ციციანოვმა 30 თუმნად ანტონ ფალავანდიშვილს მიჰყიდა; ახალი ბატონი იგი ცერონისში დაასახლა, საკუთარი სახლის აშენებაში დაეხმარა და ფულითაც სესხავდა.
ანტონ ფალავანდიშვილის გარდაცვალების შემდეგ მისმა ქვრივმა ოჯახს თამარაშენში გადასახლება უშვა, მაგრამ ზაქარია ციციანოვი სასამართლოს მიმართა. შვიდწლიანი დავა 1832 წლის 18 მარტს გორის სამაზრო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ბატონის სასარგებლოდ დასრულდა, სენატმა კი საქმის განხილვა შეწყვიტა — ცერონისელი კრიხელები იძულებულნი გახდნენ ბატონობას დაბრუნებულიყვნენ.
1847 წლის გორის მაზრის სიაში ცერონისში მარცვლეულის მყიდველი დ. კრიხელია ჩაწერილი. XIX–XX საუკუნეების მიჯნაზე, ცხინვალის ეკონომიკური აღმავლობისას, კრიხელები ცერონისიდან ცხინვალში გადასახლდნენ.
ისტორიის მოსმენაწყაროები
- ე. მამისთვალიშვილი, „ქართველი ებრაელები“, გვ. 205–206, 249–250, 303–304, 314